اقبال يغمايى ( گردآورنده )
80
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
دودمان اهلى شيرازى ، در سال 1380 قمرى در شيراز تولد يافت ، ديدگان جهانبينش در هفت سالگى بر اثر بيمارى آبله كور شد ، و از نعمت بينايى محروم گرديد . اما دل نباخت و نااميد و از زندگى سير نشد . در هفت سالگى به تحصيل دانش و از بركردن آثار متقدمان پرداخت و خود نيز در طفلى شعر مىسرود . چون نه ساله شد پدرش درگذشت . اين رنج جانفرسا را نيز تحمل كرد . در چهارده سالگى با دائيش به مكه و مدينه رفت و پس از بازگشت همچنان به تحصيل كوشيد . ديرى نگذشت كه در انواع علوم ادب فارسى و تازى بتخصيص در عروض و بديع دانا شد . و چون بدانش و فضل نامور گرديد ، بزرگان و افاضل به همنشينى و مصاحبتش مايل شدند . در سال 1309 قمرى به مسافرت در بنادر خليجفارس پرداخت و پس از مراجعت از سفر در سال 1311 همراه حسينقلى خان نظام السلطنه به تهران عزيمت نمود . ناصر الدين شاه به ملاقاتش مايل شد . چون استعداد و اهليت و تسلطش را در ادب و شاعرى دريافت وى را مشمول عواطف و عنايات خويش كرد . توليت بقعهء سعديه را به او داد و به فصيح الملك ملقب كرد . شوريده تا آغاز پادشاهى مظفر الدين شاه در تهران ماند از آن پس در مصاحبت ناظم - الدوله والى جديد فارس به شيراز بازگشت و متأهل شد . به سرودن شعر و تأليف كتاب پرداخت ديوانش چهارده هزار بيت دارد . « كشف المواد » مشتمل بر ماده تاريخهاى مختلف كه خود سروده ، « نامهء روشندلان » و چند كتاب و رسالهء ديگر از آثار اوست . افزون بر اين مشكلات چند ديوان از جمله كليات سعدى ، نظامى و فرخى را شرح و تفسير كرده است . صاحب پنج فرزند بود و سرانجام شب پنجشنبه ششم ربيع الثانى 1345 در شصت و پنج سالگى درگذشت . شوريده منظومهاى بليغ براى نقر بر سنگ قبر خود سروده كه چند بيتش اين است : من تهىدست سوى دوست شدم اين عجب است * وين عجبتر كه ز من مانده چه درهاى يتيم تنم از بار گنه چفتهتر از قامت نون * دلم از وسعت غم تنگتر از حلقه ميم اى بسا روز كه من خسبم و بس صبح دمد * كه همى بوى بهار آيد از انفاس نسيم حق آن را كه منت مونس ديرين بودم * بر مگير از سر خاكم قدم اى يار قديم سوى نادان ضريرى بگشا چشم كرم * تو كه بيناى بصيرستى و داناى حكيم از اوست : اندرين دير سپنجى پيشه كن اين چهار چيز * تا بماند رخت قدرت در جهان كهنه نو تا نخواهندت مخواه و تا نبخشندت مگير * تا نپرسندت مگوى و تا نخوانندت مرو